evropskireporter.com pokrenut je uz podršku FOSI ROM-a
Eurožargon
Ljudi unutar institucija Evropske Unije i u medijima koji se bave poslovima EU često koriste tzv. "eurožargon", riječi i izraze koje samo oni razumiju. Eurožargon može biti vrlo zbunjujući za širu javnost i to je razlog zašto smo napisali ovaj vodič na jednostavnom jeziku. Bitno je napomenuti da ovaj vodič ne uključuje čisto tehničke ili pravne termine, ili žargon koji se koristi samo na jednom jeziku.
Absorption (absorptive) capacity: Sposobnost apsorpcije
Obično označava mogućnost zemlje da primi finansijsku pomoć i efikasno je iskoristi. Zemlje u razvoju to obično nisu u stanju. Na primjer, zemlja primi novčanu pomoć koja bi svoj djeci trebalo da omogući pohađanje osnovne škole, ali zbog manjka učiteljskog kadra, nedovoljnog broja škola i slabog upravnog aparata, novac se ne može u kratkom roku utrošiti za ostvarenje cilja kojem je namijenjen. Stoga najprije treba obrazovati učitelje, izgraditi školske zgrade i unaprijediti efikasnost državne administracije. Preduzimanjem takvih mjera unaprijediće se apsorpcijska mogućnost zemlje.
Acceding country: Zemlja pristupnica
Radi se o zemlji kandidatkinji koja je ispunila sve kriterijume iz Kopenhagena i završila pregovore o pristupanju Uniji.
Acquis communautaire: Acquis communautaire ili Pravna tekovina
To je francuski izraz, koji u osnovi znači “EU onakva kakva jeste”, drugim riječima, podrazumijeva prava i obveze koje imaju zemlje članice. "Acquis" čine svi ugovori i zakoni Evropske unije, zatim deklaracije, rezolucije, međunarodni sporazumi o pitanjima EU, kao i presude Evropskog suda. Čine ga i akcije koje zajednički preduzimaju države članice u području pravosuđa i unutrašnjih poslova te zajedničke spoljne i bezbjednosne politike. "Prihvatanje acquisa" stoga znači prihvatanje Unije upravo onakve kakva jest.
Zemlje kandidatkinje moraju prihvatiti "acquis" prije pristupanja Uniji te pravo Unije učiniti dijelom svojeg nacionalnog zakonodavstva. Za detaljnije objašnjenje pogledajte "Community acquis" u Pojmovniku.
Agenda: Agenda
U doslovnom značenju izraz znači “ono što treba učiniti”. Uglavnom se odnosi na grupu tema koje treba raspraviti na nekom sastanku, ali ga političari koriste i u žargonu kako bi označili “stvari koje žele postići”.
Anti-trust
EU nastoji jamčiti pošteno i pravedno tržišno takmičenje na jedinstvenom tržištu, kao i osigurati konkurentnost trgovačkih društava a ne njihova spajanja u velike kompanije. Pravni propisi EU iz tog područja zabranjuju ugovore među kompanijama koji bi ograničili konkurenciju (npr. tajne ugovore između kompanija koji bi doveli do namjernog povećanja cijena određenih proizvoda) i zloupotrebe firmi koje imaju dominantan položaj na tržištu. Ta su pravila poznata kao “anti-trust” zakonodavstvo. Komisija ima značajna ovlašćenja u zabrani antikonkurencijskh aktivnosti, kao i ovlašćenja kažnjavanja onih preduzeća koja su prekršila antikonkurentno ponašanje.
Applicant country: Države koje podnose zahtjev za članstvo
Pojam označava zemlju koja je podnijela zahtjev za članstvo u Evropskoj uniji. Kada zahtjev bude službeno prihvaćen, zemlja postaje zemljom kandidatkinjom.
Benchmarking:
Pojam označava uspješnost rezultata koje postižu zemlja, preduzeće, industrijska grana itd. u poređenju s drugom zemljom, preduzećem, industrijskom granom. «Benchmark» predstavlja standard na temelju kog se ocjenjuje nečiji rad i postignuti rezultati, a «benchmarking» je takođe tehnika koja se primjenjuje u «Lisabonskom procesu» (vidi dolje).
Best practice: Najbolja praksa
Način za unapređenje politika EU jeste upoznavanje s načinima na koje druge zemlje članice djeluju uspješno u određenim područjima. Unija sama ili države članice mogu prihvatiti dokazano najbolju praksu, prilagođavajući je svojim nacionalnim ili lokalnim okolnostima.
"Brussels has decided…": "Brisel je odlučio…"
Pojam “Brisel” često se u medijima upotrebljava za sve institucije EU jer je većina smještena upravo tamo. Iako je Evropska komisija predlagač u zakonodavnom postupku, tek Savjet ministara i Evropski parlament raspravljaju, dodaju amandmane i konačno odlučuju hoće li podloženi zakonski tekst biti izglasan.
Budget deficit: Budžetski manjak
Tehnički termin koji označava razliku između vladinih prihoda i rashoda.
Candidate country: Država kandidat
Pojam se odnosi na zemlju koja je podnijela zahtjev za članstvo u Uniji i koji je službeno prihvaćen. Trenutno su dvije države kandidatkinje: Hrvatska i Turska. Prije nego država kandidatkinja pristupi Uniji, mora ispuniti Kopenhaške kriterijume, tzv. «Copenhagen criteria» (vidi dolje).
CAP reform : Reforma Zajedničke poljoprivredne politike
Zajednička poljoprivredna politika tj. Common Agricultural Policy (CAP) prvi je put predstavljena u šezdesetih godina radi osiguranja sigurnih zaliha hrane po razumnim cijenama. Ipak, Zajednička poljoprivredna politka postala je žrtva vlastitog uspjeha, gomilajući neželjene zalihe nekih proizvoda poput govedine, žitarica, mlijeka i vina. Nadalje, subvencioniranje evropskih poljoprivrednika štetilo je globalnom sistemu. Stoga je Evropska komisija započela reviziju CAP-a 1999. godine. EU je uvela dodatne promjene i nastavila reformu poljoprivredne politike u 2003, istaknuvši važnost proizvodnje na farmama koje brinu o dobrobiti životinja (tzv. animal-friendly farming practices) te koje paze na zaštitu i očuvanje okoline. EU namjerava da smanji direktno subvencioniranje poljoprivrednika kako bi se postigla ravnoteža između poljoprivrednog tržišta EU i poljoprivrednih tržišta zemalja u razvoju.
Civil dialogue: Civilni dijalog
Pojam se odnosi na savjetovanje s civilnim društvom (vidi dolje) kada Evropska komisija oblikuje politike i priprema zakonodavne predloge koje bi trebalo propisati u novom zakonskom aktu. Radi se o širem pojmu od pojma «social dialogue» - socijalni dijalog (vidi dolje).
Civil society: Civilno društvo
Zajednički naziv za sve vrste organizacija i udruženja koje nijesu povezane s vladinim sektorom nego predstavljaju strukovna udruženja, interesne skupine ili dijelove društva.. Taj pojam uključuje npr. sindikate, udruženja poslodavaca, lobističke grupe za zaštitu životne sredine, grupe koje zastupaju interese žena, poljoprivrednika, invalida itd. Budući da su takve organizacije stručne u određenim područjima i budući da provode i nadgledaju politike Evropske unije, EU ih često i rado konsultuje i traži od njih da se dodatno uključe u postupak kreiranja novih politika Unije.
Cohesion: Kohezija
U doslovnom značenju izraz znači »držati se zajedno». U žargonu izraz «promocija socijalne kohezije» ili «promoting social cohesion» znači da EU nastoji osigurati svim građanima jednak status u društvu time što se bori protiv siromaštva, nezaposlenosti i diskriminacije. Dio budžeta EU čini «kohezijski fond» uspostavljen 1993. godine radi daljnjeg jačanja strukturne politike. Namijenjen je zemljama s BDP-om ispod 90% prosjeka Zajednice, a svrha Kohezionog fonda je odobriti Finansijska sredstva infrastrukturnim projektima u prijevozu i zaštiti okoliša.
Comitology: Komitologija
Ispravnije je reći "committee procedure" ili "postupak odbora". Pojam opisuje postupak u kome Komisija, pri sprovođenju zakona EU, mora konsultovati posebne savjetodavne odbore koji predstavljaju forume za raspravu. Odbore sačinjavaju stručnjaci iz zemalja članica jer oni Komisiji omogućuju uspostavljanje dijaloga s nacionalnim administracijama prije usvajanja mjera.
Common market: Zajedničko tržište
Kada je 1957. godine utemeljena, EEZ (vidi dolje) je ustanovljena s ciljem stvaranja «zajedničkog tržišta» na kojem bi trebalo biti omogućeno slobodno kretanje ljudi, dobara i usluga između zemalja članica, nalik domaćem tržištu, ali bez pregleda na državnim granicama i bez naplate carina. Ipak, potrajalo je dok je zajedničko tržište ustanovljeno, a carine između država EEZ-a ukinute su tek 1. jula 1968. godine. Ostale prepreke trgovinskoj razmjeni potrajale su sve do 1992. godine, kada je uspostavljeno «jedinstveno tržište».
Communitisation: Komunitizacija
Taj tehnički izraz znači prenošenje predmeta koji se, u institucionalnom okviru Unije, rješava korišćenjem međuvladine metode (drugi i treći stub, vidi dolje, na metodu Zajednice - prvi stub - kako bi se o tom predmetu odlučilo metodom Zajednice ili tzv. «Community method» (vidi dolje).
Community/communities: Zajednica/Zajednice
Vidi «Evropske zajednice» (dolje).
Community bridge: Most Zajednice
Radi se o postupku prenošenja određenih područja iz trećeg «stuba» EU (vidi dolje) u prvi «stub» kako bi se o tim pitanjima moglo odlučivati na način na koji se donose odluke metodom Zajednice (vidi dolje). Sve odluke tog tipa donosi Savjet jednoglasno, a potom se moraju ratifikovati u svim državama članicama. Više o Zajednici vidi pod Evropske zajednice (dolje).
Community method: Metoda Zajednice
To je uobičajena metoda donošenja odluka u EU, u kojoj Komisija predlaže Savjetu i Parlamentu, koji potom o predlogu odlučuju tako što ga propituju, dodaju mu amandmane te ga konačno i usvajaju kao pravni akt EU. U tom postupku Komisija će često konsultovati druga tijela EU, poput Evropskog ekonomskog i socijalnog savjeta (European Economic and Social Committee) i Komiteta Regiona (Committee of the Regions).
Competencies: Nadležnosti
To je eurožargon za »ovlašćenja i odgovornosti». Često se upotrebljava u političkim raspravama o ovlašćenjima i odgovornostima kojima bi trebalo da raspolagažu institucije EU, dok se s druge strane raspravlja što bi trebalo da bude u nadležnosti nacionalnih, regionalnih i lokalnih vlasti.
Competent authority: Nadležno tijelo
Pojam obično označava državno tijelo koje je odgovorno za određeno područje. Ono je «nadležno» jer ima pravnu legitimaciju, ali i odgovornosti.
Constitution of the EU: Ustav EU
Trenutni poredak EU počiva na četiri osnivačka ugovora koji ustanovljuju pravila funkcionisanja Unije. Ta su četiri ugovora sadržajna, ali i komplikovana, te su ih državnici Unije željeli pojednostavniti jedinstvenim, kraćim, jednostavnijim dokumentom koji bi ciljeve Unije izložio na jasniji način. Novi dokument (poznat kao «ustavni ugovor» ili «Constitutional Treaty») trebalo je da liči na nacionalni ustav – iako EU nije, niti je nastojala da postane jedinstvena država. Tekst Ustava bio je završen u avgustu 2004, a predstavnici država članica Evropske unije potpisali su ga u Rimu u oktobru 2004. Ustav je trebalo da stupi na snagu 2006, ali nije jer ga nijesu ratifikovale sve države članice.
Convention: Konvencija
Pojam ima različita značenja, uključujući (u kontekstu EU) grupu predstavnika institucija EU, nacionalnih vlada i parlamenata, koji se sastaju radi donošenja važnog dokumenta.
Konvencija te vrste saziva se radi donošenja teksta Povelje o temeljnim pravima Evropske unije i radi nacrta Ustava EU (vidi Konvencija o budućnosti Evrope, dolje).
Convention on the Future of Evrope: Konvencija o budućnosti Evrope
Evropska konvencija (takođe poznata kao Konvencija o budućnosti Evrope) sazvana je u decembru 2001. godine. Okupila je 105 predstavnika zemalja članica EU i zemalja kandidatkinja, njihovih parlamenata, Evropskog parlamenta i Evropske komisije. Konvencijom je predsjedavo bivši francuski predsjednik Valéry Giscard d'Estaing. Zadatak Konvencije bila je priprema novog ugovora, koji je trebalo da uvede nova, jasnija pravila za upravljanje Evropskom unijom nakon proširenja u tekstu Ustava EU (vidi gore). Konvencija je završila radom s predlozima za temeljitu reformu Unije 10. jula 2003.
Copenhagen criteria: Kopenahaški Kriterijumi
Na sastanku Evropskog savjeta u Kopenhagenu 1993. godine postavljeni su Kopenahaški Kriterijumi koje su države kandidatkinje dužne da ispune ako žele postati članice EU. Prvi uslov je politički i zahtijeva stabilnost institucija koje osiguravaju demokratiju, vladavinu prava, poštovanje ljudskih prava kao i prava manjina te prihvatanje političkih ciljeva Unije. Ekonomski uslov pretpostavlja postojanje djelotvorne tržišne ekonomije i sposobnost tržišnih učesnika da se nose s tržišnim pritiscima unutar EU. Pravni uslov podrazumijeva usvajanje ukupne tekovine Unije. Taj uslov uključuje sposobnost preuzimanja svih obveza koje proizlaze iz članstva, uključujući sprovođenje ciljeva političke, ekonomske i monetarne Unije. EU zadržava pravo odlučivanja da je li zemlja kandidatkinja ispunila svaki od kriterijuma i kada će je prihvatiti kao novu državu članicu.
Council: Savjet
Postoje tri različita evropska tijela u čijem je nazivu sadržana riječ «Savjet» tj. «council»:
Evropski Savjet/European Council
Ono predstavlja šefove država ili vlada (tj. predsjednike i/li premijere) svih članica EU, te predsjednika Evropske komisije. Evropski Savjet se, načelno, sastaje četiri puta godišnje kako bi raspravilo opšte politike EU i nadgledalo napredak. Savjet je zakonodavno tijelo Evropske unije najvišeg ranga pa se stoga njegovi sastanci često nazivaju sastancima na vrhu ili samitima.
Savjet Evropske unije/Council of the European Union
Ranije poznato kao Savjet ministara ili Council of Ministers, tu instituciju čine ministri (određenog resora) svih zemalja Unije. Savjet se redovno sastaje radi donošenja specifičnih odluka i donošenja zakonodavstva.
Savjet Evrope/Council of Evrope
Nije institucija EU nego međunarodna organizacija sa sjedištem u Strazburu, koja nastoji da doprinese zaštiti ljudskih prava u zemljama članicama, promoviše evropsku kulturnu različitost i bori se protiv društvenih problema, poput ksenofobije i netolerancije. Savjet Evrope osnovan je 1949. godine, a jedno od prvih postignuća te organizacije bilo je donošenje Evropske konvencije o ljudskim pravima (the European Convention on Human Rights). Kako bi se državljanima zemalja članica omogućila zaštita prava garantovanih Konvencijom osnovan je Evropski sud za ljudska prava (European Court of Human Rights).
Cultural capitals: Kulturne prestonice
Svake godine jedan Evropski grad proglasi se “evropskom prestonicom kulture”. Cilj te inicijative je predstavljanje i veličanje kulturnih postignuća i posebnosti grada kao i upoznavanje evropskih građana s bogatom zajedničkom kulturnom baštinom.
Democratic deficit: Demokratski deficit
Nedostatak demokratije ili demokratski deficit pojam je koji se prvenstveno priziva u tvrdnji da Evropska unija nije dovoljno demokratska i da se čini nedostupnom običnom građaninu jer je njena metoda rada previše složena. EU nastoji da prevlada “demokratski deficit” pojednostavljivanjem zakonskih tekstova i boljim informisanjem građana, kao i većim uključivanjem civilnog društva u postupak donošenja politika u Evropi. Građani su već zastupljeni u postupku donošenja odluka u EU radom Evropskog parlamenta.
DG: Directorate General: Generalni direktorat
Službenici glavnih institucija EU (Komisije, Savjeta i Parlamenta) rade u mnogim različitim odjeljenjima, poznatijim kao “Directorates-General” (DG) ili Generalni direktorati. Svaki od njih odgovoran je za određene zadatke ili politike. Administrativni vođa generalnog direktorata je „Director-General“ ili generalni direktor (taj se izraz takođe ponekad skraćuje u “DG“).
EC: EZ
Skraćenica koja se koristi za Evropsku zajednicu tj. „European Community“ kao i za Evropsku komisiju, tj. „European Commission“.
European Community
Evropska zajednica sada je naziv za ono što se nekad nazivalo Evropska ekonomska zajednica ili „European Economic Community“ (EEC).
European Commission
Evropska komisija je politički nezavisna institucija koja predstavlja interese Evropske unije. Ona predlaže zakone, politike i programe Unije i odgovorna je za sprovođenje odluka Parlamenta i Savjeta.
EEA: EEP
Skraćenica koja označava Evropski Ekonomski prostor (European Economic Area), koje čine Evropska unija i sve zemlje EFTA-e (vidi dolje), osim Švajcarske. Sporazum o EEA-u, koji je stupio na snagu 1. januara 1994, omogućuje da Island, Lihtenštajn i Norveška budu uključeni u zajedničko tržište, ali da pri tome ne uživaju sve povlastice niti dijele odgovornosti zemalja članica EU.
EEC: EEZ
Skraćenica za European Economic Community ili Evropsku ekonomsku zajednicu – jednu od tri Evropske zajednice ustanovljene 1957. godine radi ekonomske integracije Evrope. Isprva je okupljala šest zemalja: Belgiju, Francusku, Njemačku, Italiju, Luksemburg i Holandiju. Kada je 1993. godine Ugovor iz Maastrichta stupio na snagu, EEZ je preimenovana u Evropsku zajednicu (EZ) ili European Community (EC), koja čini osnovu današnje Evropske unije.
EFTA: EFTA
Skraćenica organizacije čiji je engleski naziv European Free Trade Association, Evropska organizacija za slobodnu trgovinu. Osnovana je 1960. godine kako bi promovisala slobodnu trgovinu među njenim zemljama članicama. Izvorno je organizacija okupljala sedam zemalja: Austriju, Dansku, Norvešku, Portugal, Švedsku, Švajcarsku i Ujedinjeno Kraljevstvo (UK). Finska se pridružila 1961, Island 1970. i Lihtenštajn 1991. godine. U 1973. Danska i UK napustile su EFTA-u i pridružile se EEZ. Slijedio ih je Portugal 1986. i 1995. Austrija, Finska i Švedska. Današnje članice EFTA-e su Island, Lihtenštajn, Norveška i Švajcarska.
Enhanced co-operation: Bliskija saradnja
Odnosi se na malu grupu zemalja (najmanje osam) koje su sposobne i voljne stupiti u blisku međusobnu saradnju, čak kada ostale zemlje članice ne mogu ili ne žele da sudjeluju u takvoj saradnji. One zemlje koje nisu uključene u bliskiju saradnju ipak moraju imati mogućnost priključiti joj se kad požele.
Enlargement: Proširenje
Pedesetih godina prošlog vijeka EU je osnovalo šest država članica. Danas okuplja 27 država. Povećanje broja država članica poznato je kao „enlargement“ ili proširenje, a događalo se u nekoliko navrata:
• 1950. Belgija, Francuska, Njemačka, Italija, Luksemburg, Holandija
• 1973. Danska, Irska, Ujedinjeno Kraljevstvo
• 1981. Grčka
• 1986. Portugal, Španija
• 1995. Austrija, Finska, Švedska
• 2004. Kipar, Češka, Estonija, Mađarska, Letonija, Litvanija, Malta, Poljska, Slovačka i Slovenija.
• 2007. Bugarska i Rumunija
ERASMUS: ERASMUS
Ni tu se u pravom smislu ne radi o eurožargonu. Erasmus, nazvan po velikom renesansnom naučniku zapravo je obrazovni program osnovan 1987. godine, koji se finansira iz budžeta EU.
U 2004. pokrenut je nov program, Erasmus Mundus, koji je predvidio godišnji budžet od 40 miliona eura za promociju postdiplomskih programa u kojima učestvuju barem tri univerziteta iz barem tri različite Evropske zemlje. Stipendije za pohađanje Erasmus Mundus postdiplomskog programa predviđene su za studente svih zemalja.
Eurobarometer: Eurobarometar
Servis Komisije, osnovan 1973. godine, čiji je zadatak posmatranje, mjerenje i analiza trendova javnog mišljenja u svim zemljama članicama i zemljama kandidatkinjama. Uzimajući u obzir da je mišljenje javnosti važno u postupku donošenja novog zakonodavstva, ali i pri donošenju odluka u Komisiji kao i pri ocjenjivanju njena rada, Eurobarometar se služi metodama ispitivanja anketama te praćenjem tzv. Fokus-grupa. Istraživanja Eurobarometra objavljuju se svake godine u više od 100 izvještaja.
Eurocrat: Eurokrat
Pojam “eurokrati”, izveden iz pojma “birokrati”, označava hiljade građana Unije koji su zaposleni u institucijama EU (Parlamentu, Savjetu, Komisiji itd.).
Euroland: Euroland
Neslužbeni nadimak za ono što se ponekad naziva i europodručjem, “the euro area” ili “the euro zone”. Europodručje čine zemlje članice EU koje su uvele euro kao službenu valutu u svoje ekonomije. Do sada su se u europodručje uključile Austrija, Belgija, Finska, Francuska, Grčka, Irska, Italija, Luksemburg, Holandija, Njemačka, Portugal i Španija.
European Communities: Evropske zajednice
Šest evropskih zemalja odlučilo je pedesetih godina da udruži svoje ekonomske resurse i osnuje sistem zajedničkog donošenja odluka u Ekonomskim pitanjima. Kako bi to učinile, osnovale su tri organizacije:
• the European Coal and Steel Community (ECSC) ili Evropske zajednice za ugalj i čelik
• the European Atomic Energy Community (Euratom) ili Evropske zajednice za atomsku energiju (Euratom)
• the European Economic Community (EEC) ili Evropske ekonomske zajednice (EEZ).
Te tri zajednice, poznate pod zajedničkim nazivom „Evropske zajednice“, čine osnovu onoga što je danas Evropska unija. EEZ je vrlo brzo postala najvažniji dio Zajednica i poslije nekog vremena preimenovana je u jednostavno „Evropska zajednica“ ili „the European Community“ (EC). Odluke EZ-a donose se primjenom metode Zajednice (vidi gore), koja podrazumijeva saradnju među institucijama EU. Ta metoda odlučivanja primjenjuje se u svim područjima, osim u onim u kojima se odlučuje međuvladinim ugovorima.
European integration: Evropska integracija
Pojam označava povezivanje evropskih zemalja i naroda. Unutar Evropske unije pojam označava spremnost na udruživanje resursa i zajedničko donošenje odluka. Zajedničko odlučivanje odvija se interakcijom među institucijama EU (Parlamenta, Savjeta, Komisije itd.). Iako je isprva integracija bila državna, u temelju joj je oduvijek bila politička ideja približavanja evropskih država. Državna integracija je dovela do širenja saradnje i na druga područja.
European Year of…: Evropska godina…
Svake godine EU ili Savjet Evrope, želeći podići svijest građanstva o određenoj evropskoj temi, organizuje niz posebnih događaja u vezi s tom temom.
Evrope Day, 9th May: Dan Evrope, 9. maj
Robert Schuman (tada francuski ministar spoljnih poslova) održao je 9. maja 1950. poznati govor u kojem je zagovarao evropsku integraciju (vidi gore) kao način osiguranja mira i izgradnje prosperiteta u Evropi porušenoj nakon Drugog svjetskog rata. Budući da je njegov govor postavio osnove današnje Evropske unije, 9. maj slavi se kao rođendan EU.
Eurosceptic: Euroskeptik
Pojam se upotrebljava kada se želi opisati osobu koja se protivi evropskoj integraciji ili je „skeptična“ prema EU i njenim ciljevima.
Federalism: Federalizam
Generalno pojam federalizam podrazumijeva sistem upravljanja zemljom koji obuhvata nekoliko država, koje uprkos ujedinjenosti zadržavaju velik dio samostalnosti i nezavisnosti u upravljanju određenim pitanjima. Drugim riječima, federalizam je državni sistem u kojem u~estvuju različiti nivoi vlasti. Zagovornici tog sistema često se nazivaju “federalisti”. Neke zemlje (npr. Australija, Kanada, Njemačka, Švicarska i Sjedinjene Američke Države) imaju federalne sisteme upravljanja, u kojima se o određenim nadležnostima, poput spoljne politike, odlučuje na federalnoj nivou, a o ostalim nadležnostima odlučuju federalne jedinice. Federalistički model razlikuje se od države do države. Evropska unija nije utemeljena ni na kojem od postojećih i poznatih modela federacije. Zapravo EU i nije federacija nego tek jedinstven primjer zajednice zemalja u kojoj države članice zadržavaju svoju nezavisnost i suverenitet, odričući se određenog dijela suvereniteta radi zajedničkih interesa. Potonje im omogućuje snažniji i uticajniji nastup na svjetskom tržištu nego što bi bio nastup svake od država članica. Važan dio javne rasprave o budućnosti Evrope čini pitanje treba li Evropska unija postati sličnija federaciji.
Financial perspective: Finansijska perspektiva
Riječ „perspektiva“ u ovom kontekstu znači “plan“. EU planira svoja djelovanja unaprijed i osigurava dovoljna finansijska sredstva za ostvarenje tih aktivnosti. Stoga se institucije EU (Parlament, Savjet i Komisija) moraju unaprijed dogovoriti o prioritetima svojih budućih djelovanja te pripremiti plan troškova za sljedećih nekoliko godina, koji se naziva „Finansijska perspektiva“ ili „financial perspective“. Finansijska perspektiva određuje maksimalan iznos koji EU može potrošiti i određuje na koja će područja, za koje politike i aktivnosti taj novac biti potrošen. Finansijska perspektiva se donosi kako bi se kontrolisala potrošnja u EU uprkos povećanju troškova.
Fortress Evrope: Tvrđava Evropa
Pojam se često upotrebljava kada se želi zagovaranje zaštite Evrope od spoljnih uticaja, posebno kulturnih uticaja. Pojam „tvrđava Evropa“ često će se čuti i u raspravama o azilu i imigraciji.
Founding fathers: Osnivači
U godinama poslije Drugoga svjetskog rata državnici poput Žan Monea i Roberta Šumana sanjali su o ujedinjenju evropskih građana, koji bi tako uživali dugotrajan mir i saradnju. U sljedećih pedeset godina nastajala je Evropska unija, a njihov san postao je java. Stoga tu dvojicu državnika nazivamo osnivačima Evropske unije.
Four freedoms: Četiri slobode
Jedno od najvećih dostignuća EU sigurno je stvaranje područja bez unutrašnjih granica u me se ljudi, dobra, usluge i kapital mogu slobodno kretati. Zajednički naziv za te četiri slobode kretanja je “the four freedoms” ili “četiri slobode”.
Free trade area: Područje slobodne trgovine
Kada grupa država odluči da ukloni prepreke međusobnoj trgovini poput uvoznih carina i kvota, stvara područje slobodne trgovine. Nekoliko područja slobodne trgovine je ustanovljeno širom svijeta, npr. Mercosur u Južnoj Americi, NAFTA u Sjevernoj Americi i EFTA u Evropi. Evropska unija takođe je područje slobodne trgovine, ali je i mnogo više od toga jer počiva na procesu ne samo ekonomskih nego i političkih integracija u komu mnoge odluke države donose zajednički.
Harmonisation: Usklađivanje
Pojam može označavati usaglašavanje tekstova nacionalnih zakona, često radi uklanjanja prepreka u nacionalnom zakonodavstvu i slobode kretanja radnika, dobara, usluga i kapitala. Drugim riječima, usklađivanje podrazumijeva obavezu država članica da u nacionalnom zakonodavstvu propišu slične obaveze za svoje građane kao i da u svim zemljama članicama bude propisana minimalna obaveza u svakom području u kome EU ima zakonodavna ovlašćenja. Harmonizacija takođe može označavati koordinaciju nacionalnih tehničkih pravila kako bi proizvodi i usluge mogli biti plasirani na evropsko tržište. Suprotno raširenom mitu, usklađivanje ne znači besmislenu standardizaciju (npr. zakrivljenosti krastavaca ili boju šargarepe). Obično je u pitanju tek međusobno priznavanje bezbjedonosnih pravila država članica.
Intergovernmental: Mađuvladino
U doslovnom smislu riječ znači „među vladama“. U EU se o nekim pitanjima, poput sigurnosti i odbrane, odlučuje isključivo međuvladinim ugovorima, tj. ugovorima sklopljenim između vlada zemalja EU članica. Takve međuvladine odluke se donose na ministarskim sastancima Savjeta Evropske unije ili na najvišem nivou sastanaka premijera ili predsjednika EU zemalja u Evropskom savjetu.
Pojam označava konferenciju koja okuplja vlade zemalja članica EU radi izmjena Ugovora o Evropskoj uniji.
Lisbon strategy: Lisabonska strategija
Kako bi se efikasno takmičila s globalnim ekonomskim igračima, EU je potrebna djelotvornija ekonomija. Stoga su na sastanku Evropskog savjeta održanom u Lisabonu u martu 2000. čelnici EU postavili cilj da EU do 2010. postane "najdinamičnija i najkonkurentnija ekonomija svijeta utemeljena na znanju, istovremeno sposobna za održiv razvoj, s brojnijim i boljim radnim mjestima, očuvanom okolinom te većom socijalnom kohezijom”.
Čelnici EU takođe su dogovorili detaljnu strategiju kako bi se ti ciljevi i postigli. „Lisabonska strategija“ obuhvata područja poput istraživanja, obrazovanja, pristupa internetu, online poslovanja. Ona takođe propisuju potrebu reformisanja sistema socijalne zaštite u Evropi, koji bi trebalo da postane održiv kako bi u njemu mogle uživati i buduće generacije. Svakog proljeća se Evropski Savjet sastaje radi nadgledanja napretka u sprovođenju Lisabonske strategije.
Maastricht criteria: Kriterijumi iz Mastrihta
Radi se o pet kriterijuma koji govore je li zemlja spremna usvojiti euro kao svoju valutu. Oni se odnose na sljedeća područja: Price stability: Stabilnost cijena
Stopa inflacije ne smije biti viša od 1,5 posto od prosječne stope inflacije tri zemlje članice s najnižom inflacijom u prethodnoj godini.
Budget deficit: Budžetski manjak
Po pravilu mora biti manji od 3% bruto domaćeg proizvoda (BDP).
Debt: Dug
Javni dug ne smije premašiti 60% BDP-a, ali zemlji s većim javnim dugom biće dopušteno da usvoji euro ako je uočljiv trend dugotrajnog smanjivanja javnog duga.
Interest rates: Kamate
Dugoročne kamate ne smiju premašiti 2% kamatne stope tri zemlje članice s najnižom inflacijom u prethodnoj godini.
Exchange rate stability: Stabilnost kursa
Kurs domaće valute mora ostati unutar unaprijed ostavljenih margina fluktuacije najmanje dvije godine.
Ti Kriterijumi su propisani u Ugovoru iz Mastrihta – odatle im potiče ime.
Mainstreaming: Usaglašavanje
Jednostavnim riječima, usaglašavanje znači ispitivanje je li neko važno pitanje uzeto u obzir u svim politikama EU. Svaka politička odluka na nivou Unije danas npr. mora uzeti u obzir moguće posljedice za životnu sredinu. Drugim riječima, razmatranja o životnoj sredini moraju biti usaglašena.
Member state: Država članica
Države koje pripadaju međunarodnim organizacijama njihove su „države članice“. Taj se pojam ponekad upotrebljava i za vlade njihovih zemalja. Od 1.januara 2007. države članice Evropske unije su: Austrija, Belgija, Kipar, Češka, Danska, Estonija, Finska, Francuska, Grčka, Irska, Italija, Luksemburg, Letonija, Litva, Mađarska, Malta, Holandija, Njemačka, Poljska, Portugal, Slovačka, Slovenija, Španija, Švedska i Ujedinjeno Kraljevstvo, Bugarska i Rumunija. Za godine kada su se pridružile Uniji vidjeti pojam „enlargement“ tj. Proširenje.
Official languages: Službeni jezici
Od 1. januara 2007. u Evropskoj uniji postoji dvadesetdva službenih jezika: češki, danski, engleski, estonski, finski, francuski, grčki, letonski, litavski, mađarski, malteški, holandski, njemački, poljski, portugalski, slovački, slovenski, španski, švedski i italijanski, bugarski i rumunski.
Zakonodavstvo EU objavljuje se na svim službenim jezicima, a građani se svim institucijama Unije mogu obratiti na bilo kojem od službenih jezika. Uz dvadesetdva službenih jezika Unije, postoji mnogo drugih jezika koji se govore u zemljama članicama. EU promoviše očuvanje i tih jezika, smatrajući ih kulturnim dostignućem zemalja članica. Evropska komisija finansira programe koji promovišu učenje stranih jezika i jezičku raznolikost.
Open method of coordination: Otvorena metoda koordinacije
U mnogim područjima politika EU, poput obrazovanja, penzije i zdravstvenog osiguranja, imigracije i azila, vlade zemalja članica radije biraju sprovođenje vlastite nacionalne politIke nego dopustiti usklađivanje tih politika na nivou EU. Ipak, države članice sarađuju i u tim područjima, razmjenjujući informacije, primjenjujući najbolje prakse ili „best practice“te na taj način usklađuju nacionalne politike. Taj postupak razmjene iskustava poznat je pod nazivom „otvorena metoda koordinacije“ ili „open method of coordination“.
Pillars of the EU: Stubovi Evropske unije
Evropska unija donosi odluke u tri različite dimenzije ili područja, koja su takođe poznata kao tri „stuba“ Evropske unije.
• Prvi stub pripada dimenziji Zajednice koja se sastoji od sporazuma iz Ugovora o EZ-u, ESCS-u i Euratomu, drugim riječima državljanstvo Unije, politike Zajednice, ekonomska i monetarna unija itd. U tom stubu odluke se donose metodom Zajednice, tzv. „Community method“u koje su uključeni Komisija, Parlament i Savjet.
• Drugi stub obuhvata područje zajedničke spoljne i bezbjednosne politike, a odluke u njemu donosi isključivo Savjet.
• Treći stub čini saradnja policijskih i pravosudnih tijela u kaznenim pitanjima, gdje ponovo odluke donosi jedino Savjet.
Unutar prvog stuba Savjet obično odlučuje kvalifikovanom većinom (vidjeti dolje). U druga dva stuba Savjet mora odlučivati jednoglasno pa stoga neslaganje samo jedne zemlje članice može blokirati donošenje odluke u drugom i trećem stubu. Savjet može odlučiti da koristi most zajednice ili „Community bridge“kako bi neka polja koja je pokrivao treći stub prenio na prvi stub.
Qualified majority voting: Glasanje kvalifikovanom većinom
O većini pitanja Savjet Evropske unije odlučuje glasanjem. Svaka zemlja sudjeluje s određenim brojem glasova, u skladu s brojem stanovnika. Da bi predlog bio prihvaćen u Savjetu potrebna je kvalifikovana većina ili „qualified majority“. Dakle, najmanje 232 glasa od mogućeg 321 moraju biti za odluku. Većina zemalja članica mora se složiti s predlogom (u određenim slučajevima čak je za donošenje odluke potrebna dvotrećinska većina). Konačno, svaka država članica je ovlašćena da zahtijeva od Savjeta provjeru je li među zemljama koje su glasale u prilog odluci obuhvaćeno 62% ukupnog stanovništva EU.
Rendez-vous clause: Klauzula rendez-vous
U nekim slučajevima čelnici ne mogu postići dogovor o određenom pitanju u raspravi o važnom zakonskom predlogu. U takvim slučajevimase mogu dogovoriti i spornom pitanju vratiti kasnije. Odluka će biti službeno objavljena, ali kao klauzula zakonskog predloga. Ta vrste klauzule ponekad se naziva “klauzulom rendez-vous”.
Schengen land (the Schengen area, the Schengen countries): Šengenski prostor, zemlje Šengena
Šengenskim sporazumom, koji je prvi put potpisan 1985, stvoren je savez među određenim zemljama članicama Evropske unije (Belgije, Francuske, Luksemburga, Nizozemske i Njemačke) koje su uklonile sve granične kontrole na kopnu, moru i u vazdušnim lukama kako bi pospješile slobodu kretanja i stvorile zajedničku viznu politiku. Tim sporazumom je stvoren prostor bez unutrašnjih granica ili Šengenski prostor (Šengen je ime luksemburškog grada u kojemu je sporazum potpisan). Sporazum ima dva osnovna cilja: jačanje granične kontrole radi jačanja unutarnje sigurnosti država članica i podizanje efikasnosti nadzora na vanjskim granicama radi bržeg kretanja građana i roba između EU i trećih država.
Postupno je Šengenski prostor uključio sve zemlje EU te Island i Norvešku, a Sporazum je postao sastavni dio Ugovora o EU. Ipak, Irska i Ujedinjeno Kraljevstvo ne žele sudjelovati u odredbama koje se odnose na zajedničko nadgledanje granica i viznu politiku.
Neće vam trebati viza za putovanje unutar Šengenskog prostora ako ste državljanin jedne od zemalja potpisnica Šengenskog ugovora. Ukoliko pak imate vizu koja omogućava ulazak u jednu od zemalja potpisnica, moći ćete se slobodno kretati cijelim prostorom Šengena, osim po Irskoj i Ujedinjenom Kraljevstvu.
Social dialogue: Socijalni dijalog
Socijalni dijalog je termin koji se koristi za opisivanje procedure zajedničkih savjetovanja u koje su uključeni socijalni partneri (vidjeti dolje) kao i raprave između socijalnih partnera i institucija EU.
Social partners: Socijalni partneri
Izraz predstavlja dvije strane koje učestvuju u radnom procesu tj. poslodavce i radnike. Na nivou Unije njih predstavljaju tri najvažnije organizacije:
• Evropska konfederacija sindikata (European Trade Union Confederation - ETUC), koja predstavlja radnike.
• Unija industrija Evropske zajednice (Union of Industries of the European Community - UNICE), koja predstavlja poslodavce iz privatnog sektora.
• Evropski centar za javno preduzetništvo (European Centre for Public Enterprise - CEEP), koji predstavlja poslodavce iz javnog sektora.
Komisija se mora posavjetovati s raznim socijalnim partnerima kad namjerava predložiti zakonodavstvo koje se tiče socijalnog statusa ili zapošljavanja.
Stakeholder: Diončar
Svaka osoba ili organizacija zainteresovana za donošenje zakonodavstva ili osoba na koju se odnosi zakonodavstvo ili politike EU naziva se „stakeholder“ ili sudionik procesa (dioničar). Evropska komisija konsultuje velik broj dioničara zakonodavnog procesa prije nego pristupi izglasavanju novih zakonskih odredbi ili politika.
Subsidiarity: Supsidijarnost
Načelom supsidijarnosti treba osigurati da se odluke donose koliko je najbliže moguće svakom građaninu kao i da se sprovode stalne provjere opravdanosti preduzimanja aktivnosti na nivou Zajednice u svjetlu mogućnosti koje postoje na nacionalnom, regionalnom i lokalnom nivou. Drugim riječima, Unija neće preduzimati djelovanja (osim u područjima koja su njena isključiva nadležnost) ako je istu aktivnost moguće sprovesti učinkovitije na nacionalnom, regionalnom ili lokalnom nivou.
Summit: Summit/Sastanak na vrhu
Sastanci Evropskog savjeta (vidjeti gore) ponekad se nazivaju Evropskim ili EU sastancima na vrhu ili „samitima“ jer okupljaju čelnike država Unije, predsjednike ili premijere. Ponekad zemlju članicu predstavljaju oba čelnika, predsjednik i premijer, što zavisi od njihovog ustavnog uređenja.
Supranational: Supranacionalno/Nadnacionalno
Doslovce, pojam označava „nivo iznad nacionalnih vlada“ – razlikujući se od „međuvladine“ ili “intergovernmental“ (vidjeti gore) što znači „među vladama“. Mnoge EU odluke donose se na nadnacionalnom nivou jer obuhvataju institucije EU kojima su zemlje članice prenijele zakonodavna ovlašćenja. Taj pojam ne bi trebalo niješati s pojmom „transnacionalno“ ili „transnational“ (vidjeti dolje).
Third country: Treća zemlja
Taj izraz jednostavno označava ne-EU-zemlju, tj. zemlju koja nije članica Evropske unije. Odnos između zemlje članice ili institucija EU i treće zemlje jest odnos sa zemljom koja nije članica Evropske unije.
Transnational: Transnacionalno
Pojam se često upotrebljava kako bi se opisala saradnja između preduzeća i organizacija koje posluju u više zemalja članica. Jedan od ciljeva EU integracija bilo je upravo to da se omogući prekogranična ili „transnacionalna“ saradnja.
Transparency: Transparentnost
Izraz transparentnost često se upotrebljava u jeziku Zajednice, a znači otvorenost u radu institucija Zajednice. Povezan je s raznolikim zahtjevima za širim pristupom javnosti informacijama i dokumentima EU, većim angažmanom u procesu odlučivanja i jednostavnije sročenim tekstovima (pojednostavljivanje Ugovora, konsolidovanje i bolje sastavljanje zakonskih propisa).
Two-speed Evrope: Evropa u dvije brzine
Izrazom „Evropa u dvije brzine“ opisuje se mogućnost diferencirane integracije, pri čemu bi uža grupa država članica odlučila da napreduje brže od drugih članica u procesu Evropske integracije (vidjeti gore). Već je moguće da se grupa zemalja članica EU nađe u zajedničkoj saradnji poznatoj kao “enhanced co-operation”, bliskija saradnja (vidjeti gore).
Unanimity: Jednoglasnost
Izraz jednoglasnost odnosi se na zahtjev da sve države članice koje se sastaju u Savjetu Evropske unije postignu dogovor kako bi se određeni predlog mogao usvojiti. Svako neslaganje pri donošenju odluke, čak i jedne zemlje članice, znači da se odluka neće donijeti. Takav način donošenja odluka vjerojatno bi blokirao rad Unije s 27 zemalja članica pa se pravilo jednoglasnosti primjenjuje isključivo u određenim osjetljivim područjima, poput azila, oporezivanja, zajedničke spoljne i sigurnosne politike. U većini područja glasa se kvalifikovanom većinom (vidjeti gore).
O CEAP-u 
