evropskireporter.com pokrenut je uz podršku FOSI ROM-a
Put do članstva
Crna Gora je 15. oktobra 2007, potpisivanjem Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju (SSP) sa EU, zakoračila na prvu stepenicu na putu do eventualnog članstva u Uniji. Poslije toga slijedi podnošenje zahtjeva za članstvo, odobravanje statusa kandidata, pregovori o članstvu i, ukoliko se uspješno završe, ulazak u EU.
Trenutno tri države imaju status kandidata za članstvo u EU: Hrvatska, Makedonija i Turska.
Hrvatska je stekla status kandidata u junu 2004, a pregovori o njenom i pristupanju Turske Uniji otvoreni su u oktobru 2005.
Najnovija država kandidatkinja, Makedonija, podnijela je zahtjev za status kandidata 22. marta 2004. i nakon što je Evropska komisija donijela mišljenje o ovom zahtjevu u kojem preporučuje dodjeljivanje Makedoniji statusa kandidata, ona je to i službeno postala na sastanku Savjeta EU 16. decembra 2005. Datum otvaranja pregovora s Makedonijom još nije određen.
Hrvatska je SSP potpisala 29. oktobra 2001, a činjenica da SSP tada još nije stupio na snagu nije bila prepreka da Hrvatska podnese zahtjev za članstvo u EU 21. februara 2003, te da stekne status kandidata u junu 2004. Trenutno pregovara o članstvu i ako ti pregovori, koji nijesu vremenski ograničeni, budu uspješno završeni, Hrvatska bi mogla postati 28 članica "elitnog kluba".
Slično su iskustvo prije Hrvatske imale četiri sada nove članice EU - Estonija, Letonija, Litvanija i Slovenija, koje su zahtjev za članstvo podnijele prije stupanja na snagu njihovih evropskih sporazuma, dok su Estonija i Slovenija postale kandidati prije toga.
Nakon što je Hrvatska podnijela zahtjev za članstvo 21. februara 2003, Savjet EU je u vrlo kratkom roku, manje od dva mjeseca nakon podnošenja zahtjeva, već 14. aprila 2003. zadužio Evropsku komisiju da izradi mišljenje (avis) o hrvatskom zahtjevu. U skladu s uobičajenim postupkom donošenja mišljenja, Komisija je 10. jula 2003. Hrvatskoj uputila tzv. upitnik sa 4.560 pitanja iz različitih područja funkcionisanja države, institucija, ekonomije...
Odgovori na uputnik bili su svojevrsna slika stanja u Hrvatskoj, a sastavljanje tih odgovora bio je vrlo opsežan posao koji je završen za tri mjeseca, pa su odgovori na upitnik uručeni EK 9. oktobra 2003. EK je u decembru 2003. i januaru 2004. uputila dodatnih 184 pitanja.
Kako izgleda zahtjev za članstvo?
Riječ je o kraćem pismu koje potpisuje predsjednik države i/ili predsjednik vlade države koja podnosi zahtjev, a u kojem se ističe:
· evropska pripadnost države koja podnosi zahtjev
· uključivanje u EU kao cilj politike države koja podnosi zahtjev
· spremnost prihvatnja svih ciljeva Unije kao i obaveza koje proizilaze iz članstva u EU.
Zahtjev može pratiti kraći ili opširniji dokument koji ga sadržajno potkrepljuje, a u kom se navode dostignuća države koja podnosi zahtjev u procesu približavanja EU.
Kome se upućuje zahtjev, ko ga razmatra i u kom roku?
Prema članstvu 49 Ugovora o Evropskoj uniji, zahtjev se podnosi Savjetu EU, odnosno državi članici koja u to vrijeme njime predsjedava. Savjet EU podneseni zahtjev upućuje na razmatranje Evropskom Savjetu (lideri država članica) i poziva Evropsku komisiju da pristupi izradi mišljenja o zahtjevu za članstvo (avis), to jest o pripremljenosti države koja podnosi zahtjev za prihvatanje i ispunjavanje pomenutih uslova za članstvo. U većini slučajeva postupak donošenja mišljenja traje oko godinu dana, premda može trajati i duže od toga.
Koji se koraci preduzimaju u postupku donošenja mišljenja o zahtjevu?
Evropska komisija državi koja podnosi zahtjev upućuje poseban upitnik s rokom unutar kog ta država treba da pripremi potrebne podatke.
Uputnik obično ima oko 150 stranica, a rok za pripremu odgovora je tri mjeseca. Da je riječ o opsežnom poslu, najbolje govori činjenica da su odgovori koje su nekadašnje države koja podnosi zahtjevdostavile i po nekoliko hiljada stranica.
Odgovore na postavljena pitanja država koja podnosi zahtjev upućuje Evropskoj komisiji do isteka predviđenog roka. Na osnovu dostavljenih podataka, kao i podataka iz drugih izvora (država članica EU i brojnih međunarodnih organizacija), Evropska komisija donosi:
· mišljenje kojim ocjenjuje stanje i mogućnosti države koja podnosi zahtjev za ispunjavanje uslova za članstvo,
· preporuke u pogledu otvaranja pregovora o primanju u članstvo EU.
Mišljenje o zahtjevu za članstvo sadrži:
· prikaz odnosa države koja podnosi zahtjev Evropskoj uniji
· analizu stanja u vezi s ispunjavanjem političkih uslova za članstvo,
· ocjenu stanja i mogućnosti u pogledu ispunjavanja ekonomskih uslova,
· analizu sposobnosti prihvatanja obaveza koje proizilaze iz članstva
· opštu ocjenu stanja i mogućnosti u pogledu ispunjavanja uslova za članstvo i s tim povezanu preporuku o otvaranju pregovora o pristupanju Evropskoj uniji.
Postupak davanja mišljenja, od poziva Savjeta EU Evropskoj komisiji da izradi mišljenje, ispunjavanja upitnika, dostave odgovora na upitnik Evropskoj komisiji do primanja Komisijinog mišljenja od strane države koja podnosi zahtjev, u većini slučajeva traje oko godinu dana, ali može trajati i duže.
Što slijedi ako je mišljenje o zahtjevu pozitivno?
· sticanje statusa kandidata za članstvo EU
Svoje mišljenje i preporuke Evropska komisija upućuje Evropskom Savjetu koji donosi konačnu odluku o odobravanju statusa kandidata državi koja je podnijela zahtjev za članstvo.
Ako je mišljenje o zahtjevu pozitivno, Evropski Savjet saziva bilateralnu međuvladinu konferenciju između Evropske unije i države koja podnosi zahtjev za članstvo, koja tako dobija status kandidata.
Statusom kandidata država dobija mogućnost korišćenja pretpistupnih fondova Evropske unije koji bi trebalo da joj osiguraju brži razvoj i potporu reformama koje treba sprovesti u ključnim područjima.
· otvaranje pregovara o pristupanju EU
Nakon što službeno dobije status kandidata, državu kandidatkinju očekuje otvaranje pristupnih pregovora s Evropskom unijom. U tim pregovorima se određuju uslovi priključivanja države kandidatkinje Evropskoj uniji, a oni se načelno odnose na donošenje, primjenu i sprovođenje propisa Evropske unije.
Što slijedi ako je mišljenje o zahtjevu negativno?
U istoriji proširenja Evropske unije eksplicitno negativno mišljenje Evropske komisije o zahtjevu za članstvo zabilježeno je jedino u slučaju Turske. Turska je još u junu 1963. uspostavila ugovorne donose s Evropskom zajednicom (EZ) potpisavši Sporazum o pridruživanju ali je, zbog niza političkih i ekonomskih razloga, njen zahtjev za članstvo u EZ, koji je podnijela 1987.godine, Evropska komisija ocijenila negativno, te je 1989. taj zahtjev odbijen.
Tek 10 godina kasnije, na Evropskom Savjetu u Helsinkiju 1999.godine, Turskoj je formalno priznat status kandidata. Nakon preporuke Evropske komisije, Evropski Savjet je u decembru 2004. definisao perspektivu otvaranja pregovora s Turskom, koji su formalno otvoreni u oktobru 2005.
Drugi slučaj u kom je Evropska komisija dala mišljenje s negativnim tonom je slučaj Grčke iz 1976. Grčka je s Evropskom zajednicom potpisala Sporazum o pridruživanju u aprilu 1961. godine, a zahtjev za punopravnim članstvom predalaj e 1975. Evropska komisija je 1976. godine dala mišljenje o grčkom zahtjevu s preporukom da se prije krajnje integracije u EU sprovede tranziciono pretpristupno razdoblje zbog ekonomskih problema u kojima se ta država tada nalazila.
Predloženo je da tokom pretpristupnog razdoblja Grčkoj bude osiguran pristup instrumentima finansijske pomoći Evropske zajednice kako bi mogla sprovesti potrebne ekonomske reforme. Međutim, zbog niza razloga (najprije političke prirode) Evropski Savjet odbacio je ovo mišljenje Evropske komisije, pa su pregovori o članstvu započeli već u aprilu 1976, a Grčka je već 1981. postala punopravna članica Evropske zajednice.
Prvog maja 2004, u petom, dosad najvećem talasu proširenja Evropske unije punopravne članice EU postale su deset država: osam srednjoevropskih i istočnoevropskih zemalja (Češka, Estonija, Litvanija, Letonija, Mađarska, Poljska, Slovačka i Slovenija) i dvije sredozemne ostrvske države (Kipar i Malta).
Bugarska i Rumunija članice su od 1. januara 2007. Te dvije države su pregovore o pristupanju završile 17. decembra 2004, te su 25. aprila 2005. potpisale s EU Ugovor o pristupanju.
Za razliku od država srednje i istočne Evrope, koje su najprije potpisivale sporazume o saradnji, a potom sporazume o pridruživanju (tzv. evropske sporazume), državama obuhvaćenim Procesom stabilizacije i pridruživanja – Albaniji, Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj, Makedoniji, Crnoj Gori i Srbiji, Evropska unija je ponudila novu generaciju sporazuma o pridruživanju – sporazume o stabilizaciji i pridruživanju.
Kada su sadašnje nove države članice EU i države kandidatkinje podnijele zahtjev za članstvo u EU i kada su službeno dobile status kandidata?
Među sadašnjim državama kandidatkinjama, prva je zahtjev za članstvo predala Turska, 14. aprila 1987. godine. Tek 1999. godine EK daje pozitivno mišljenje kojim se preporučuje priznavanje statusa kandidata Turskoj. Nakon što je Evropski Savjet prihvatio izvještaj EK, u Helsinkiju 11. decembra 1999. Turska i službeno dobija status države kandidatkinje.
Najnovija država kandidatkinja, Makedonija, podnijela je zahtjev za članstvo 22. marta 2004.godine. Nakon što je Evropska komisija donijela mišljenje o ovom zahtjevu u kojem preporučuje dodjeljivanje Makedoniji statusa kandidata, ova država je to i službeno postala na sastanku Evropskog Savjeta u Briselu 16. decembra 2005.
Među sadašnjim državama novim članicama EU, prvi su zahtjev za članstvo podnijeli Kipar i Malta - 1990. Evropska komisija je 1993. objavila pozitivno mišljenje o zahtjevu tih dviju država za punopravno članstvo u EU, te su one službeno postale države kandidatkinje u oktobru iste godine.
Države srednje i istočne Evrope i baltičke države podnosile su zahtjeve za članstvo u Evropskoj uniji tokom razdoblja od nešto više od dvije godine. Prve su zahtjev za članstvo 1994. predale Mađarska i Poljska. Godinu dana poslije zahtjev predaju Rumunija, Slovačka, Letonija, Bugarska. Poslednje su to uradile Češka i Slovenija - 1996.
Na temelju pozitivnih mišljenja Evropske komisije i prihvatanja istih na Evropskom Savjetu u Luksemburgu, Češka, Estonija, Mađarska, Poljska i Slovenija službeno postaju države kandidatkinje 1997, tako da se, zajedno sa Kiprom, nazivaju Luksemburškom grupom.
Iako su i druge države srednje i istočne Evrope (Bugarska, Litvanija, Letonija, Estonija, Rumunija i Slovačka) već bile podnijele zahtjeve za članstvo, te godine Evropska komisija nije preporučila Evropskom Savjetu službeno prihvatanje njihovih zahtjeva.
Prema mišljenju EK, te države nijesu tada još u dovoljnoj mjeri ispunjavale ekonomske i političke kriterijume za članstvo u Evropskoj uniji.
Međutim, dvije godine poslije, Evropski Savjet u Helsinkiju priznaje tim državama status kandidata za članstvo u EU, a Bugarska, Litvanija, Letonija, Rumunija i Slovačka službeno postaju države kandidatkinje 1999.godine te se, zajedno s Maltom, nazivaju Helsinškom grupom.
Kada su otvoreni pregovori Evropske unije sa sadašnjim novim državama članicama EU, državama pristupnicama i državama kandidatkinjama?
Nakon detaljnog proučavanja odgovora na upitnik koji su tadašnje države kandidatkinje popunjavale na zahtjev Evropske komisije, Evropski Savjet donijelo je odluku o otvaranju pregovora s Luksemburškom grupom, s obzirom na to da su prema mišljenju EK države te grupe bile najbliže ispunjavaju kriterijuma iz Kopenhagena.
Pregovori s ovim državama započeli su 31. marta 1998. Dvije godine poslije, 15. februara 2000, Helsinška grupa takođe počinje pregovore o članstvu.
Međutim, vremenska prednost koju je Luksemburška grupa imala u odnosu na Helsinšku grupu, nije nužno značila i prednost u zaključivanju pregovora s Evropskom unijom.
Naime, u procesu pregovaranja o članstvu, napredak svake države u ispunjavanju kriterijuma za članstvo procjenjivan je na osnovu njenog individualnog napretka.
Pregovori sa Hrvatskom i Turskom otvoreni su 3. oktobra 2005, a datum otvaranja pregovora s Makedonijom još nije određen.
Kada su sadašnje nove države članice postale članice Evropske unije?
Nakon višegodišnjih pregovora, Kipar, Češka, Estonija, Litvanija, Letonija, Mađarska, Malta, Poljska, Slovačka i Slovenija zaključile su pregovore o članstvu u EU 13. decembra 2002. na sastanku Evropskog Savjeta u Kopenhagenu, čime su te države postale države pristupnice (engl.acceding states).
Na istom sastanku je donesena i službena odluka da će tih deset država biti primljeno u punopravno članstvo EU 1. maja 2004.godine.
Poslije zaključenja pregovora, uslijedilo je, 16. aprila 2003. u Atini potpisivanje Ugovora o pristupanju (engl.Accession Treaty) navedenih država Evropskoj uniji.
Ugovor je zatim potvrđen (ratifikovan) u parlamentima svih 15 tadašnjih država članica Evropske unije i svih 10 tadašnjih dražva pristupnica.
U svim tadašnjim državama pristupnicama, osim Kipra, ratifikaciji su prethodili referendumi na kojima su građani podržali ulazak svojih država u Evropsku uniju.
Konačno, 1. maja 2004. deset tadašnjih dražva pristupnica, ulaskom u punopravno članstvo EU, postale su nove članice Evropske unije, čime je okončan peti talas proširenja Unije, a broj njenih država članica popeo se na 25.
Bugarska i Rumunija zaključile su pristupne pregovore 17. decembra 2004, te su 25. aprila 2005. potpisale s EU Ugovor o pristupanju, postavši tako državama pristupnicama.
O CEAP-u 
Trenutno tri države imaju status kandidata za članstvo u EU: Hrvatska, Makedonija i Turska. 
Prema članstvu 49 Ugovora o Evropskoj uniji, zahtjev se podnosi Savjetu EU, odnosno državi članici koja u to vrijeme njime predsjedava. Savjet EU podneseni zahtjev upućuje na razmatranje Evropskom Savjetu (lideri država članica) i poziva Evropsku komisiju da pristupi izradi mišljenja o zahtjevu za članstvo (avis), to jest o pripremljenosti države koja podnosi zahtjev za prihvatanje i ispunjavanje pomenutih uslova za članstvo. U većini slučajeva postupak donošenja mišljenja traje oko godinu dana, premda može trajati i duže od toga.
Prvog maja 2004, u petom, dosad najvećem talasu proširenja Evropske unije punopravne članice EU postale su deset država: osam srednjoevropskih i istočnoevropskih zemalja (Češka, Estonija, Litvanija, Letonija, Mađarska, Poljska, Slovačka i Slovenija) i dvije sredozemne ostrvske države (Kipar i Malta).