evropskireporter.com pokrenut je uz podršku FOSI ROM-a
Pravo EU
Osnovu pravnog sistema Evropske unije čine osnivački ugovori, od ugovora iz Rima 1958. do ugovora iz Nice 2002., koji su nekoliko puta do sada mijenjani tako da danas faktički postoji jedan ugovor o EU koji bi trebalo da bude dopunjen i Lisabonskim ugovorom iz oktobra 2007. nakon što bude ratifikovan.
Potom slijede zakonodavni akti EU koje na predlog Evropsko komisije usvajaju Savjet EU(Savjet ministara) i Evropski parlament, međunarodni sporazumi, sudska praksa Evropskog suda i Evropskog revizorskog suda, te opšta načela prava EU.
OSNIVAČKI UGOVORI
Osnivačkim ugovorima postavljeni su temelji današnje EU. Njima je, na primjer, utvrđeno što su nadležnosti Evropskog savjeta, Savjeta EU, Evropskog parlamenta, Ervropske komsije, Evropskog suda(Evropski sud pravde i Sud prve instance) i Evropskog revizorskog suda.
Nakon prvog ugovora iz Pariza koji je stupio na snagu 1952., pa iz Rima 1958., te onda Jedinstvenog evropskog akta 1987., ugovora iz Matrihta 1993., Amsterdama 1999. i Nice 2003., danas formalno-pravno postoji samo jedan Ugovor - Ugovor o Europskoj uniji, čiji su sastavni dijelovi Ugovor o Evropskoj zajednici i Ugovor o Evropskoj zajednici za atomsku energiju, te odredbe kojima se regulišu nadležnosti iz drugog(zajednička spoljna i bezbjedonosna politika) i trećeg stuba (policijska i pravosudna ssradnju u krivičnimstvarima) EU.
Iz praktičnih razloga govori se o tri Ugovora. Pod izrazom Ugovor o Evropskoj uniji (EU) misli se na ugovor koji sadrži zajedničke odredbe za cijelu EU, završne odredbe, te dvije glave koje uređuju drugi i treći stub.
Pod izrazom Ugovor o Evropskoj zajednici (EZ) misli se na ugovor kojim se uređuju nadležnosti koje su prenesene na zajednički evropski nivo Rimskim ugovorom iz 1958. o Evropskoj ekonomskoj zajednici (zajedničko tržište, carinska unija, politika konkurencije, transport, zaštita potrošača...) sa svim kasnijim amandmanima na taj Ugovor.
Pod izrazom Ugovor o Evropskoj zajednici za atomsku energiju (Euratom) misli se na ugovor kojim je, takođe 1958. u Rimu, uspostavljena evropska nadležnost nad nuklearnom energijom, a izraz obuhvaća sve kasnije amandmane na taj Ugovor.
Do polovine 2002. godine, kao dio primarnog prava postojao je još jedan ugovor, onaj kojim je 1952. u Parizu osnovana Evropska zajednica za ugalj i čelik. Taj je ugovor bio sklopljen na 50 godina. Evropske nadležnosti koje su bile utvrđene tim ugovorom nijesu, međutim, nestale, već su raspodijeljene pod postojeće ugovore. Iako više nije na snazi, Pariški je ugovor važno pomenuti jer je upravo njime započeo proces integracije u Europi.
Ugovori se mijenjaju usvajanjem novog ugovora, koji sadrži amandmane na prethodni, a ne usvajanjem novog cjelovitog ugovora.
Osim što su definisali uloge institucija EU i sistem odlučivanja u EU, ugovori su zapravo slikoviti prikaz razvoja EEZ, kao zajednice država koje su prvo samo ekonomski sarađivale uspostavljajući carinsku uniju, do EU koja je danas sve više i politička unija u kojoj je, recimo, Evropski parlament od običnog konsultanta postao organ koji donosi odluke. Za razliku od ranijeg perioda, kada su odluke, uglavnom vezane za zajedničko tržište i poljoprivrednu politiku, donosili predstavnici država članica okupljeni u Savjetu ministara, danas Savjet ministara mora da za takve odluke dobije i saglasnost predstavnika građana EU – Evropskog parlamenta.
Izmjene ugovora dogovaraju se na međunarodnoj konferenciji u kojoj ulestvuju sve države članice, a stupaju na snagu tek kada ih sve države članice ratifikuju u skladu sa internim procedurama
AKTI INSTITUCIJA EU
Ono što trenutno najviše zanima Crnu Goru koja po Sporazumu o stabilzaciji i pridruživanju(SSP) mora da postepeno usaglašava svoj pravni sistem sa pravom EU su upravo akti koje donosi Savjet ministara EU i Evropski parlament – Uredbe, Direktive i Odluke.
· Uredbe (Regulations): Riječ je o aktima opšte primjene koji obavezuju u cjelosti i direktno se primjenjuju u državama članicama. Faktički, ako CG jednom postane članica EU Uredba donesena u Briselu imaće istu snagu kao zakoni usvojeni u Podgorici.
· Direktive (Directives): Razlikuju se od uredbi samo po tome što ne postaju automatski dio pravnog sistema države članice, nego ostavljaju nacionalnim sistemima da pronađu model kako će ih primijeniti. Suština je da se mora primijeniti ono što je propisano.
· Odluke (Decisions): To su akti koji u cjelosti obavezuju samo one kojima su upućeni. Na primjer, pojedine države članice.
Uredbe su akti čija je svrha ujednačavanje prava država članica, tj. zamjena postojećih nacionalnih pravnih normi u svim državama zajedničkim evropskim. Zbog toga se uredbe ne ugrađuju u nacionalno pravo, već se one primjenjuju direktno kao evropski akti nakon što budu objavljene u Službenom listu EU.
Direktive služe približavanju, a ne potpunom ujednačivanju internih prava država članica. Stoga zadaju samo osnovna zajednička pravila i ciljeve koji se njima postižu, a ostatak regulacije događa se na nacionalnom nivou. Države članice su obavezne da direktive unesu u svoj nacionalni sistem birajući pri tome formu - novi zakon, izmjena postojećeg zakona, podzakonski akt...
Evropski sud je zauzeo stav da i u slučaju propusta države da ispravno uvrsti direktivu u interno pravo i one mogu biti direktno primjenjene pred nacionalnim institucijama, posebno sudovima i upravnim tijelima ako su njima predviđena prava za pravna i fizička lica.
Akti zajedničke spoljne i bezbjedonosne politike
Za razliku od akata iz prvog stuba EU(zajedničko-jedinstveno tržište) koji imaju pravno obavezujuće dejstvo i koje države članice moraju primijeniti da ih ne bi Evropski sud osudio da plaćaju enormne novčane kazne, akti koje donosi Savjet ministara EU nemaju takvu formalno-pravnu snagu.
Savjet ministara usvaja:
· Zajedničke akcije (Joint Actions): To su akti operativne snage. Oni obavezuju države članice u pogledu stava koji EU zauzima o nekom spoljnopolitičkom ili bezbjedonosnom pitanju, te u pogledu aktivnosti država članica s tim u vezi.
· Zajednički stavovi (Common Positions): Njima se definiše pristup Unije pojedinom geografskom području ili nekom pitanju spoljnopolitičkog ili bezbjedonosnog karaktera. Države članice obavezne su da osiguraju da njihove nacionalne politike ne odstupaju od zajedničkog stava.
Akti u trećem stubu EU - policijska i pravosudna saradnji u krivičnim stvarima
Akti kojima se mogu služiti institucije EU za saradnje između policija i pravosudne saradnje u krivičnim stvarima nabrojeni su u članu 34. Ugovora o EU. Sve akte u sklopu te nadležnosti usvaja Savjet ministara.
· Zajednički stavovi (Common Positions): Njima se definiše pristup Unije pojedinom pitanju.
· Okvirne odluke (Framework decisions): Njima se približavaju interni propisi država članica i oni koji su obavezujući za države u pogledu rezultata koji se njima ostvaruje, ali im ostavljaju slobodu u izboru forme i metode. Slične su direktivama
· Odluke (Decisions): Njima su definisaniakti kojima se ostvaruje bilo koji od ciljeva predviđenih poglavljem o policijskoj i pravosudnoj saradnji, osim harmonizacije nacionalnih prava. Odluke su obavezujuće, ali, prema izričitoj odredbi, ne mogu imati direktan učinak.
· Konvencije (Conventions): To su međunarodni ugovori koje priprema Savjet ministara i predlaže na usvajanje državama članicama u skladu s procedurama koje predviđaju njihova interna ustavna prava. Takve konvencije u pravilu stupaju na snagu ako ih usvoji barem polovina država članica i obavezuju samo te države.
MEĐUNARODNI SPORAZUMI
Pošto EU još nema međunarodno-pravni subjektivitet, međunarodne ugovore sklapaju Evropska ekonomska zajednica i Euroatom.
EU ima ograničenu mogućnost sklapanja međunarodnih sporazuma u ime država članica u području spoljne i bezbjedonosne politike.
Sporazume kojima se ostvaruje zajednička trgovinska politika po pravilu sklapa Savjet ministara kvalifikovanom većinom glasova, ali neke kategorije tih sporazuma koji se odnose na trgovinu uslugama i na komercijalne aspekte intelektualnog vlasništva zahtjevaju jednoglasnost u Savjetu.
Ako Zajednica sklapa međunarodni sporazum koji istovremeno obuhvata pitanja iz njene nadležnosti, ali i pitanja nad kojima su ovlašćenjai zadržale države članice, sklapa se takozvani mješoviti sporazum.
Mješoviti sporazum istovremeno sklapaju Zajednica i svaka od njenih država članica, a stupa na snagu kada ga u ime Zajednice ratifikuje Savjet ministara i eventualno potvrdi Europski parlament, te svaka država članica u skladu s vlastitim ustavnim poretkom predviđenom procedurom sklapanja međunarodnih sporazuma. Jedan od takvih sporazuma je SSP.
SUDSKA PRAKSA
Iako pravni sistem EU ne predviđa presude kao izvor prava, sudska praksa nije ništa manje važna. Kroz praksu evropskih sudova, posebno Evropskog suda koji je članom 234. Ugovora o EZ-u ovlašćen da tumači cjelokupno pravo EZ-a i utvrđuje (ne)valjanost normi sekundarnog prava, utvrđivalo se značenje pojedinih konkretnih odredbi prava EZ.
Načela i pravila razvijena kroz sudsku praksu prihvatili su i nacionalni sudovi i druga tijela u državama članicama, te su time ta pravila postala sastavni dio pravnog poretka EU.
OPŠTA PRAVNA NAČELA
Riječ je o nepisanim pravnim normama. Koja su to opšta načela u pravnom poretku EU utvrđuje Europski sud u svojoj praksi.
Opšta načela važan su dio svakog pravnog poretka, a njihova je praktična funkcija to što omogućavaju rješavanje sporova za koje ne postoji konkretno pisano pravno pravilo.
Kako je sporove nužno riješiti, a da se spriječi samovolja sudija kada nema konkretnih pravila, sudije se vode određenim vrijednostima koje se smatraju inherentnim određenom pravnom poretku, a koje se nazivaju oppštim načelima prava.
U pravnom poretku EU Europski je sud do sada identifikovao veći broj opštih načela: zaštita temeljnih ljudskih prava, zabrana retroaktivnosti, zabrana diskriminacije, načelo proporcionalnosti...
O CEAP-u 
Iz praktičnih razloga govori se o tri Ugovora. Pod izrazom Ugovor o Evropskoj uniji (EU) misli se na ugovor koji sadrži zajedničke odredbe za cijelu EU, završne odredbe, te dvije glave koje uređuju drugi i treći stub. 
Akti u trećem stubu EU - policijska i pravosudna saradnji u krivičnim stvarima
Ako Zajednica sklapa međunarodni sporazum koji istovremeno obuhvata pitanja iz njene nadležnosti, ali i pitanja nad kojima su ovlašćenjai zadržale države članice, sklapa se takozvani mješoviti sporazum.
Kako je sporove nužno riješiti, a da se spriječi samovolja sudija kada nema konkretnih pravila, sudije se vode određenim vrijednostima koje se smatraju inherentnim određenom pravnom poretku, a koje se nazivaju oppštim načelima prava.