evropskireporter.com pokrenut je uz podršku FOSI ROM-a
Istorijat
Plan da se Njemačka i Francuska, kao viševjekovni suparnici, dovedu u situaciju da više ne ratuju pokazao se kao sjajna uvertira za stvaranje snažne ekonomske zajednice bez graničnih i carinskih barijera.
Iako su se neke ideje o stvaranju zajednice evropskih država, sa slabijim ili pak čvršćim federalnim vezama pojavljivale još u 18. vijeku, one su počele da se realizuju nakon Drugog svjetskog rata, tokom izgradnje ratom opustošene zapadne Evrope..
Današnja Evropska unija je faktički nasljednica tri ekonomske zajednice: Evropske zajednice za ugalj i celik( EZUČ), formirane Ugovom iz Pariza 1951, te Evropske ekonomske zajednice(EEZ) i Zajednice za atomsku energiju, uspostavljenje Ugovorm iz Rima 1957..
Prvobitno ekonomsko povezivanje vodilo je do sve jačih političkih veza i širenja Unije sa prvobitnih šest na današnjih 27 članica sa skoro pola milijarde stanovnika. Izazovi globalizacije moguće da će voditi još čvršćim vezama članica EU jer se to smatra preduslovom za njeno efikasno funkcionisanje i brzo odlučivanje, neopohodno za ravnopravnu utakmicu sa ostalim najvećim svjetskim igračima: SAD, Rusijom, Kinom i Indijom..
Na samom početku Zajednica je bila ograničena na stvaranje zajedničkog tržišta za ugalj i čelik za šest država osnivača ( Belgija, Francuska, Njemačka, Italija, Luksemburg i Holandija ). U poslijeratnom periodu, ona je bila konstruktivan odgovor na njemačko- francuski antagonizam, a svrha zajednice bila je očuvanje mira kroz kontrolu proizvodnje i prometa uglja i čelika, koji su bili glavni energenti tokom rata. Okupljala je i pobjednike i gubitnike evropskog rata u jednu institucionalnu strukturu..
Brzi napredak EEZ, čija je suština stvaranje ambijenta za slobodno kretanja radnika i kapitala i rrazvoj zajedničke politike u području rada, socijalne politike, poljoprivrede, saobraćaja i trgovine, doveo je do prvog proširenja kada su joj se Danska, Irska i Velika Britanija pridružile 1973. Prije toga je Francuska na čijem čelu je bio Šarl De Gol dva puta - 1961. i 1967, koristila svoje pravo veta da spriječi priključenje Velike Britanije. Povećanjem Zajednice sa šest na devet članova prošireno je njeno djelovanje na područja socijalne i regionalne politike, kao i na politiku zaštite životne sredine.
Onda je 1981. pristupila Grčka, 1985. Španija i Portugalija, 1995. Austrija, Finska i Švedska, dok je najveće proširenje bilo 2004. kada su u EU ušle Kipar, Češka Republika, Estonija, Mađarska, Litvanija, Letonija, Malta, Poljska, Slovačka Republika i Slovenija..
Najnovije proširenje se desilo 1. januara 2007, od kada su Rumunija i Bugarska dio EU..
Prvi konkretniji nagovještaji mogućnosti stvaranja EU dati su nakon Prvog svjetskog rata. .
Po ugledu na stvaranje SAD, osnivač panevropskog pokreta, Austrijanac Kalergi predložio je 1923. obrazovanje Sjedinjenih Evropskih Država. Šest godina kasnije, 1929, francuski ministar spoljnih poslova Aristid Brijan, zajedno sa njemačkim ministrom Gustavom Štresmanom na zasijedanju skupštine Lige naroda u Ženevi, predložio je stvaranje Evropske unije kojom se predviđa bliža saradnja evropskih država uz njihov neosporan suverenitet..
Ipak, pokazalo se da je još jedno razaranje Evrope tokom Drugog svjetskog rata bilo neizbježno, da bi onda 1946. tadašnji britanski premijer Vinston Čerčil u Cirihu pozvao države kontinentalne Evrope na stvaranje Ujedinjenih evropskih država. Čerčil je smatrao da je osnovna pretpostavka ujedinjene Evrope francusko-njemačka saradnja..
“Prvi korak u ponovnom osnivanju evropske porodice mora biti partnerstvo između Francuske i Njemačke. Samo na taj način Francuska može ponovo preuzeti moralno vođstvo Evrope. Nema oživljavanja Evrope bez duhovno snažne Francuske i duhovno snažne Njemačke. Struktura sjedinjenih evropskih država, ako će biti solidno i pravilno izgrađena, smanjiće važnost materijalne snage pojedinih država. Manje države biće jednako vrijedne kao i velike i gradiće svoje dostojanstvo na doprinosima zajedničkom cilju”, bile su Čerčilove riječi..
Konkretan posao stvaranja EEZ prvi je pokrenuo francuski ministar inostranih poslova Robert Šuman koji je predložio «Šumanov plan», ali se vjeruje da je to uradio na inicijativu poznatog francuskog ekonomiste Žana Monea. .
Šumanov plan iz 1950. predviđa stavljanje cjelokupne francuske i njemačke proizvodnje uglja i čelika pod zajedničku upravu, s tim što je organizacija bila otvorena i za druge evropske države. Šumanov plan je potpisan u Parizu 1951, a stupio je na snagu 10. avgusta 1952. kada su šest evropskih država - Zapadna Njemačka, Francuska, Italija, Belgija, Holandija i Luksemburg potpisale Pariski sporazum kojim je osnovana Evropska zajednica za ugalj i čelik (ECSC). .
Tada je bio aktuelan i Maršalov plan koji je bio plan SAD-a za obnavljanje savezničkih država u Evropi. Incijativa je nazvana po državnom sekretaru SAD Džordžu Maršalu i podrazumijevala je novčanu pomoć zemljama zapadne Evrope kako bi se oporavile od ratnih razaranja, ali pod uslovom da sarađuju i dostavljaju zajedničke projekte na osnovu kojih bi zajednički dobijali novac..
Skoro 60 godina kasnije EU ima isti pristup prema Zapadnom Balkanu. Regionalna saradnja je preduslov za pridruživanje Uniji, a regionalni projekti najvažnija stavka novčane podrške EU regionu. .
Hronologija:
· 18. April 1951. godine.
Šest evropskih država - Zapadna Nemačka, Francuska, Italija, Belgija, Holandija i Luksemburg potpisuju Pariski sporazum kojim je osnovana Evropska zajednica za ugalj i čelik (ECSC). .
· 25. Mart 1957. godine.
Šest zemalja u Rimu potpisuje tzv. Rimske ugovore o osnivanju Evropske ekonomske zajednice (EEC). Istovremeno je zaključen ugovor o osnivanju Zajednice za atomsku energiju. Rimski ugovori su predviđali ukidanje carinskih i drugih barijera i stvaranje zajedničkog tržišta, slobodno kretanje ljudi, roba i usluga, stvaranje jedinstvenog tržišta i pridruživanje Zajednici kolonija i zavisnih područja kojima upravljaju države članice. .
· 30. Jul 1961. godine
Primjena zajedničke agrarne politike .
· 1967. godine
EEC, ECSC i Euratom su integrisani, te je stvorena organizaciona i administrativna cjelina, a što je omogućilo stvaranje zajedničkih institucija .
· Jul 1968. godine
Šest zemalja članica ukidaju međusobno trgovačke barijere i usvajaju zajedničku carinsku tarifnu politiku za robu koja stiže van EU .
· Januar 1973.
Šestorica postaje Devetorica, naime, Britanija, Danska i Irska postaju punopravni članovi EU. Noreška je ostala van Unije, jer je na referendumu 53,5% glasača glasalo protiv. .
· 13. Mart 1979. godine
Na snagu stupa Evropski monetarni sistem (EMS) u okviru koga je usvojeno da se međusobni obračuni obavljaju u zajedničkoj jedinici nazvanoj ECU. .
· Januar 1981. godine
Grčka postaje deseta članica. .
· Januar 1986. godine
Španija i Portugalija postaju članice EZ. .
· Januar 1987. godine
Na snagu stupa Jedinstveni evropski akt koji promoviše projekat Evropa 92. JEA predstavlja značajnu dopunu osnivačkih aktova EU u vidu amandmana, a već u preambuli dokumenta se ističe osnovni cilj, stvaranje Evropske Unije.
· 7. Februar 1992. godine
Na Samitu u Mastrihtu potpisuje Ugovor o Evropskoj Uniji sa zadatkom da olakša razvitak ekonomske i monetarne kao i političke unije.
· Januar 1993. godine
Sporazum iz Mastrihta stupa na snagu. .
· Januar 1994. godine
Osnivanje Evropskog monetarnog instituta (EMI) kao prethodnika Evropske centralne banke, ali sa daleko manje kompetencija nego što će imati Centralna banka. .
· Januar 1995. godine
Četvrto proširenje EU kada su joj se priključile još tri zemlje: Austrija, Švedska i Finska. U Norveškoj je opet na referendumu većina glasala protiv pristupanja EU.
· 25. Mart 1995. godine
Na snagu stupa Šengenski sporazum o otvorenim granicama, ukidaju se granične kontrole između zemalja koje su potpisale sporazum i povećava se saradnja između policije i sudova.
· 13. Decembar 1997. godine
EU započinje proces za proširenje članstva u koje treba da bude uključeno 10 zemalja istočne evrope i Kipar.
· 25. Mart 1998. godine
Evropska Komisija formalno preporučuje 11 zemalja za ulazak u EMU i učestvovnje u stvaranju Eura. To su: Nemačka, Francuska, Austrija, Belgija, Finska, Irska, Italija, Luksemburg, Holandija, Portugalija i Španija. .
· 1. Januar 1999. godine
Centralnu monetarnu vlast preuzima Evropska centralna banka (ECB) sa sjedištem u Frankfurtu. .
· 4. Januar 1999. godine
Euro važi kao obračunska jedinica 11 zemalja članica EMU. Iz upotrebe nestaje ECU. .
· 2. Januar 2001. godine
Grčka postaje dvanaesti član eurozone .
· Januar 2002. godine
Euro postaje zakonsko sredstvo plaćanja. .
· 28. februar 2002. godine
Euro postaje jedinstvena valuta u dvanaest zemalja članica evrozone .
· Februar 2003. godine
Ugovor iz Nice stupa na snagu .
· 1.maj 2004. godine
Najveće proširenje u istoriji Evropske unije 10 novih zemalja ulaze u evropsku zajednicu naroda - Kipar, Češka Republika, Estonija, Mađarska, Litvanija, Letonija, Malta, Poljska, Slovačka Republika i Slovenija..
· Januar 2007. godine
Rumunija i Bugarska postaju 26. i 27. članica Evropske unije .
O CEAP-u 
Plan da se Njemačka i Francuska, kao viševjekovni suparnici, dovedu u situaciju da više ne ratuju pokazao se kao sjajna uvertira za stvaranje snažne ekonomske zajednice bez graničnih i carinskih barijera.
Na samom početku Zajednica je bila ograničena na stvaranje zajedničkog tržišta za ugalj i čelik za šest država osnivača ( Belgija, Francuska, Njemačka, Italija, Luksemburg i Holandija ). U poslijeratnom periodu, ona je bila konstruktivan odgovor na njemačko- francuski antagonizam, a svrha zajednice bila je očuvanje mira kroz kontrolu proizvodnje i prometa uglja i čelika, koji su bili glavni energenti tokom rata. Okupljala je i pobjednike i gubitnike evropskog rata u jednu institucionalnu strukturu..
Po ugledu na stvaranje SAD, osnivač panevropskog pokreta, Austrijanac Kalergi predložio je 1923. obrazovanje Sjedinjenih Evropskih Država. Šest godina kasnije, 1929, francuski ministar spoljnih poslova Aristid Brijan, zajedno sa njemačkim ministrom Gustavom Štresmanom na zasijedanju skupštine Lige naroda u Ženevi, predložio je stvaranje Evropske unije kojom se predviđa bliža saradnja evropskih država uz njihov neosporan suverenitet..
“Prvi korak u ponovnom osnivanju evropske porodice mora biti partnerstvo između Francuske i Njemačke. Samo na taj način Francuska može ponovo preuzeti moralno vođstvo Evrope. Nema oživljavanja Evrope bez duhovno snažne Francuske i duhovno snažne Njemačke. Struktura sjedinjenih evropskih država, ako će biti solidno i pravilno izgrađena, smanjiće važnost materijalne snage pojedinih država. Manje države biće jednako vrijedne kao i velike i gradiće svoje dostojanstvo na doprinosima zajedničkom cilju”, bile su Čerčilove riječi..
Šumanov plan iz 1950. predviđa stavljanje cjelokupne francuske i njemačke proizvodnje uglja i čelika pod zajedničku upravu, s tim što je organizacija bila otvorena i za druge evropske države. Šumanov plan je potpisan u Parizu 1951, a stupio je na snagu 10. avgusta 1952. kada su šest evropskih država - Zapadna Njemačka, Francuska, Italija, Belgija, Holandija i Luksemburg potpisale Pariski sporazum kojim je osnovana Evropska zajednica za ugalj i čelik (ECSC). .
Skoro 60 godina kasnije EU ima isti pristup prema Zapadnom Balkanu. Regionalna saradnja je preduslov za pridruživanje Uniji, a regionalni projekti najvažnija stavka novčane podrške EU regionu. .